| ارزیابی نقش اتحادیه اروپا به عنوان یک متغیر مداخله گر در روابط ایران و چین از منظر نظریه مثلث روابط |
| کد مقاله : 1043-IRANCHINA (R1) |
| نویسندگان |
|
دکتر علی صباغیان * دانشیار گروه مطالعات منطقه ای
دانشکده حقوق و علوم سیاسی
دانشگاه تهران |
| چکیده مقاله |
| روابط ایران و چین به عنوان دو کشور آسیایی در دو دهه اخیر از همکاری‌های محدود اقتصادی به شراکتی راهبردی با ابعاد سیاسی، نظامی و ژئواکونومیک تحول یافته است. امضای برنامه همکاری جامع ۲۵ ساله در سال ۲۰۲۱، نماد بلوغ این پیوند دوجانبه است. با این حال، مسیر تحکیم این رابطه نه صرفاً محصول اراده دو کشور، بلکه متأثر از متغیرهای بین‌المللی متعددی بوده که یکی ازمهمترین آنها «اتحادیه اروپا» است. اتحادیه اروپا، با سیاست‌های متغیرخود درقبال ایران از مشارکت در مذاکرات هسته‌ای و تلاش برای حفظ برجام گرفته تا ناتوانی در ارائه منافع اقتصادی وعده داده‌شده به‌طورغیرمستقیم، اما پیوسته، وزن چین را در سیاست خارجی ایران افزایش داده است. این مقاله می‌کوشد نشان دهد که اتحادیه اروپا چگونه به مثابه یک متغیر مداخله‌گرمحرکی برای تعمیق روابط ایران و چین بوده و هم‌زمان، بسته به تحولات آینده، می‌تواند به عنصری رقابتی یا تنظیم‌کننده دراین معادله تبدیل شود. چارچوب نظری مورد استفاده برای تبین نظری این پژوهش نظریه مثلث روابط است. نظریه مثلث روابط سه مثلث درروابط شامل مثلث روابط عاشقانه، مثلث ازدواج پایدار و مثلث رمانتیک را تعریف کرده است. یافته های پژوهش نشان طبق این نظریه اتحادیه اروپا تنظیم‌کننده الگوی مثلث است. هرگاه اروپا به ایران نزدیک شود مثلث ازحالت ازدواج پایدار ایران-چین به سمت مثلث عاشقانه یا مثلث رمانتیک با محوریت ایران حرکت می‌کند. در این صورت، وابستگی تهران به پکن کاهش می‌یابد. از سوی دیگر ناکامی اروپا درتوسعه روابط با ایران و ضعف ها و ناکامی های آن در این زمینه مانند شکست اینستکس یا تبعیت از تحریم‌های آمریکا مثلث را به نفع چین قفل می‌کند و به طور مستقیم الگوی ازدواج پایدار ایران-چین را تثبیت می‌کند و اروپا را به حاشیه می‌راند. در واقع اتحادیه اروپا در این وضعیت همچون کاتالیزور منفی است و هر گام رو به عقب بروکسل، یک گام رو به جلوی پکن در تهران تلقی می شود. علاوه بر این رفتار اتحادیه اروپا بر رفتار چین نیز تاثیرگذاراست چرا که در یک مثلث واقعی، هیچ ضلعی منزوی نیست. لذا اگر چین ببیند که اروپا در ایران غایب است، می‌تواند شروط سنگین‌تری برای همکاری با ایران بگذارد چرا که این درک حاصل می شود که تهران گزینه جایگزین ندارد. برعکس، حضور فعال اروپا، قدرت چانه‌زنی ایران را در برابر پکن بالا می‌برد. در مجموع نظریه مثلث روابط به ما می‌گوید رابطه ایران و چین اولا درخلأ شکل نمی‌گیرد، ثانیا صرفا نمی توان آن را به صورت دوجانبه تحلیل کرد. بر این اساس تحلیل آن در بستر یک مثلث استراتژیک با اتحادیه اروپا فهم بهتری از روابط ایران و چین حاصل می کند. |
| کلیدواژه ها |
| ایران، چین، اتحادیه اروپا، مثلث روابط، برجام |
| وضعیت: چکیده برای ارائه شفاهی پذیرفته شده است |
