| چشم انداز آینده همکاریهای راهبردی ایران و چین در نظم بین المللی در حال گذار: الزامات حقوقی، چالشهای ساختاری و فرصتهای هنجاری |
| کد مقاله : 1061-IRANCHINA (R1) |
| نویسندگان |
| امیرساعد وکیل * |
| چکیده مقاله |
| چکیده روابط دیپلماتیک ایران و چین که از سال ۱۹۷۱ آغاز شد و پس از انقلاب اسلامی تداوم یافت، در دو دهه اخیر به سطح مشارکت جامع راهبردی ارتقا یافته است که این روند توسعه و ارتقای کمی و کیفی در روابط دیپلماتیک، ورای مناسبات تجاری میان دو کشور، گویای آن است که بستر اولیه ای برای خلق ظرفیت های متنوع همکاری عمیق بوجود آمده است که هنوز بارور نشده اند. حمایت از برنامه صلح آمیز هسته ای ایران در نظام ملل متحد، مساعدت در تأمین ارزان بخشی از نیاز استراتژیک چین به نفت، امضای برنامه همکاری جامع ۲۵ساله در سال ۲۰۲۱، عضویت کامل ایران در سازمان همکاری شانگهای (۲۰۲۳) و همسویی نسبی دو کشور در نظم چندقطبی در حال ظهور، این رابطه را به یکی از نمونه‌های بارز همکاری جنوب–جنوب تبدیل کرده است. این در حالی است که حداقل بر اساس منابع عمومی در دسترس، علاوه بر اینکه چین هیچ اقدام عملی در انتقال تکنولوژی های عالی و حساس به ایران ننموده است، نسبت به ادعاهای تمامیت سرزمینی ایران در تنگه هرمز و همچنین برسمیت شناختن نام خلیج فارس، موضعی منفعل اتخاذ کرده و در خلال جنگ ایران و امریکا در سال 2026 نشانه ای از همکاری دفاعی مؤثر با ایران افشا نشده است. مقاله حاضر از منظر حقوق بین‌الملل عمومی و با ارایه تحلیل انتقادی، وضعیت موجود این همکاری‌ها را بررسی کرده، الزامات حقوقی تداوم و تعمیق آن‌ها، چالشهای ساختاری ناشی از عدم تقارن قدرت، تحریم‌های یکجانبه و محدودیت‌های اجرای معاهدات، و فرصتهای هنجاری در بازتعریف چندجانبه‌گرایی و مقاومت در برابر یکجانبه‌گرایی را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت آینده این همکاری‌ها به چهار عامل بنیادین شامل درجه پایبندی به رعایت اصل حاکمیت برابر دولت ها، شفافیت تعهدات معاهده‌ای واجد الزامات وضمانت اجراهای حقوقی، مدیریت وابستگی متقابل و بهره‌گیری از سازوکارهای حقوقی جایگزین بستگی دارد. در نظم بین‌المللی در حال گذار، روابط ایران بعنوان یک شبه ابرقدرت منطقه ای نوظهور و چین بعنوان یک شبه ابرقدرت جهانی با داعیه تبدیل شدن به یک قدرت هژمون می‌تواند هم به‌عنوان عاملی برای تقویت چندجانبه‌گرایی و هم به‌عنوان عرصه تنش میان قواعد موجود و رویه‌های نوظهور عمل کند. |
| کلیدواژه ها |
| واژگان کلیدی: همکاری راهبردی ایران و چین، نظم بین‌المللی در حال گذار، حقوق بین‌الملل عمومی، برنامه همکاری جامع ۲۵ساله، تحریم‌های یکجانبه |
| وضعیت: چکیده برای ارائه شفاهی پذیرفته شده است |
