| دیالکتیک ایرانی در روابط با چین: از پهلوی تا جمهوری اسلامی |
| کد مقاله : 1092-IRANCHINA (R1) |
| نویسندگان |
|
سید محمد هوشی سادات * عضو هیئت علمی گروه مطالعات منطقه‌ای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران |
| چکیده مقاله |
| دیالکتیک کارگزار ایرانی در دوره پهلوی در قبال ساختار غربی به رهبری ایالات متحده آمریکا، مثبت و هم‌افزا بود؛ در حالی‌که، با جمهوری خلق چین از زمان تأسیس در سال ۱۹۴۹ در حالت منفی قرار داشت و این روند تا سال ۱۹۷۱ ادامه پیدا کرد. دیالکتیک ایران پهلوی نسبت چین از سال ۱۹۷۱ و تحت تأثیر تحولات ساختاری، به‌ویژه برقراری روابط واشنگتن و پکن، مثبت گردید. دیالکتیک چینی نسبت به ساختار غربی، به‌طور عام، و آمریکا، به‌طور خاص، در فاصله زمانی سال‌های ۱۹۴۹ تا ۱۹۷۱ منفی بود و از سال ۱۹۷۱ تا حال حاضر، رویکردی شبه‌منفی پیدا کرد. در عین حال، مناسبات چین و شوروی نیز برخلاف دیالکتیک مثبت سال‌های ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۹، به رویکرد منفی گرایش پیدا کرد که تا سال ۱۹۸۹ نیز ادامه یافت. از سوی دیگر اما، دیالکتیک منفی جمهوری اسلامی نسبت به ساختار غربی از ۱۹۷۹ تاکنون، به وجه بارز روابط خارجی ایران بدل شد که با دیالکتیک مثبت کارگزار ایرانی نسبت به ساختار در دوران ۴۷۰۰ ساله باستان، قرون وسطی/اسلامی و مدرن تفاوت داشت. این‌گونه از دیالکتیک ایرانی در دوره معاصر، تا حدودی با دیالکتیک شبه‌منفی چین نسبت به نظام بین‌الملل و ساختار غربی، هم‌پوشانی پیدا کرد، اما ایران را وارد رویارویی فعال و غیرمتقارن با ساختار نمود. مسئله اصلی مقاله این است که، «دیالکتیک ایرانی در روابط با چین ذیل نظام بین‌الملل در دو دوره پهلوی و جمهوری اسلامی چگونه قابل تبیین است؟» فرضیه مقاله نیز بر این پایه استوار است که، «روابط ایران و چین در دوران پهلوی و جمهوری اسلامی، تابع تفاوت دیالکتیک ایرانی نسبت به نظام بین‌الملل بوده است، به‌گونه‌ای که دیالکتیک مثبت کارگزار ایران پهلوی با ساختار غربی، بر ایجاد رابطه با چین تأثیر داشت. درحالی‌که، دیالکتیک منفی جمهوری اسلامی و دیالکتیک شبه‌منفی چین در قبال آمریکا و غرب، زمینه هم‌افزائی در روابط تهران و پکن و ورود کارگزار ایرانی به دوره رویارویی فعال را با ساختار فراهم آورد.» این فرضیه طی فرایند تحقیق با داده‌هایی که حاصل مطالعات میدانی و کتابخانه‌ای است، بر پایه روش‌شناسی قیاسی مبتنی بر چارچوب نظری دیالکتیک ایرانی مورد آزمون قرار می‌گیرد. این چارچوب نظری توسط نویسنده ایجاد گردیده و تاکنون ۱۲ متغیر و ۶۲ شاخص برای اندازه‌گیری روابط خارجی ایران برای آن یافت شده است. طی این تحقیق، برخی متغیرهای داخلی و خارجی این چارچوب نظری و شاخص‌های ذیل آنها مورد سنجش بیشتری قرار می‌گیرند که متغیرهای نظام باورهای تصمیم‌سازان، اقتصادی سیاسی، وابستگی متقابل متقارن یا نامتقارن ساختار‌ـ‌کارگزار، وضعیت سیستمی، تقسیم کار بین‌المللی و نظم جهانی غالب در این زمره می‌باشند. |
| کلیدواژه ها |
| ایران، پهلوی، جمهوری اسلامی، چین، چارچوب نظری دیالکتیک ایرانی، دیالکتیک مثبت، دیالکتیک منفی و شبه‌منفی |
| وضعیت: چکیده برای ارائه شفاهی پذیرفته شده است |
