| آینده روابط ایران و چین در شرایط عدم قطعیت ژئوپلیتیکی؛ سناریوهای همگرایی پایدار، همکاری گزینشی و واگرایی تدریجی |
| کد مقاله : 1103-IRANCHINA (R2) |
| نویسندگان |
|
رحیم بایزیدی * استادیار روابط بین الملل، پژوهشکده تحقیقات راهبردی، تهران، ایران |
| چکیده مقاله |
| روابط ایران و چین در آستانه مرحله‌ای قرار گرفته است که در آن تداوم همکاری دوجانبه، بیش از گذشته به متغیرهایی وابسته است که بخش مهمی از آن‌ها خارج از کنترل مستقیم تهران و پکن قرار دارند. جنگ آمریکا علیه ایران، رقابت چین و ایالات متحده، تحریم‌های ایران، تحولات امنیتی خلیج فارس، وضعیت اقتصاد ایران، تحول بازار انرژی و ظرفیت نهادی دو کشور از جمله متغیرهایی هستند که می‌توانند مسیر آینده روابط را به طور معناداری تغییر دهند. مسئله پژوهش آن است که در چنین محیطی، محتمل‌ترین مسیر تحول روابط ایران و چین چیست و چه شرایطی می‌تواند مسیرهای جایگزین را فعال کند؟ پرسش اصلی پژوهش این است که با توجه به مهم‌ترین پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌های راهبردی، روابط ایران و چین در افق میان‌مدت به سمت چه سناریویی حرکت خواهد کرد؟ فرضیه پژوهش آن است که محتمل‌ترین مسیر، نه جهش به سمت اتحاد راهبردی و نه واگرایی کامل، بلکه همکاری گزینشی و محدود خواهد بود؛ زیرا هم منافع ساختاری دو کشور برای حفظ رابطه پابرجاست و هم محدودیت‌های ناشی از تحریم، تحولات ژئوپلیتیکی و ملاحظات چین مانع تعمیق نامحدود آن می‌شود. چارچوب نظری و روشی پژوهش بر آینده‌پژوهی راهبردی، تحلیل عدم قطعیت‌های بحرانی و سناریونویسی استوار است. یافته‌های پژوهش سه مسیر اصلی را آشکار می‌کند: نخست، همگرایی پایدار که در صورت کاهش خطرات ژئوپلیتیکی و بهبود ظرفیت نهادی ایران امکان‌پذیر می‌شود؛ دوم، همکاری گزینشی و محدود که در آن روابط در حوزه‌های کم ریسک، انرژی، تجارت، علم و فناوری و برخی پروژه‌های دیگر ادامه می‌یابد؛ و سوم، کاهش تدریجی سرعت همکاری ها که در صورت تشدید رقابت چین و آمریکا، افزایش فشارهای تحریمی و تشدید بی‌ثباتی منطقه‌ای محتمل خواهد بود. یافته محوری پژوهش آن است که دو متغیر بیشترین نقش را در تعیین مسیر آینده دارند: شدت رقابت چین و آمریکا و ظرفیت ایران برای تبدیل توافق‌های سیاسی به پروژه‌های قابل‌اجرا. نوآوری مقاله، در ارائه یک مدل سناریویی دوسویه است که عوامل خارجی و ظرفیت‌های داخلی ایران را هم‌زمان در تبیین آینده روابط وارد می‌کند. |
| کلیدواژه ها |
| آمریکا، آینده‌پژوهی، ایران، چین، سناریونویسی، عدم قطعیت راهبردی |
| وضعیت: چکیده برای ارائه شفاهی پذیرفته شده است |
